Najbardziej charakterystycznymi scenami tego filmu, który wykracza daleko poza dokument, są wymiany spojrzeń między filmowcem i komikiem Nathanem Fielderem a oskarżoną i skazaną Elizabeth Holmes. Trochę przypominają te dawne pojedynki na spojrzenia, w których kto pierwszy mrugnie, przegrywa.
.
„Zobaczysz wszystko” (You Can See Everything)
reżyseria: Nathan Fielder, Lance Oppenheim
scenariusz: Nathan Fielder, Lance Oppenheim
w rolach głównych: Elizabeth Holmes, Nathan Fielder, Billy Evans, Amanda Seyfried
Jest taki film „Frost/Nixon” z Michaelem Sheenem i Frankiem Langellą, w którym to właśnie komik i twórca programów rozrywkowych David Frost przeprowadza przełomowy wywiad z prezydentem Richardem Nixonem po opuszczeniu przez niego urzędu. I to on, a nie wielkie sławy dziennikarstwa i wielce śledczy herosi, wydobywa z niego coś, co nazwać można „wymownym spojrzeniem”. Spojrzeniem, które znaczy więcej niż przyznanie się do winy. Tutaj też naprzeciw Elizabeth Holmes oskarżonej i skazanej w sprawie medycznego przełomu zasiada komik.

Może to sprawia, że tak mocno wykracza poza ramy stosowane dotąd dla dokumentu, poszerza jego granice i dochodzi z nim w miejsca dotąd niedostępne. Zupełnie jakby nie sam warsztat był najistotniejszy, ale docieranie docieranie do warstw stanowiących o wiarygodności. „Zobaczysz wszystko” postrzegam jako film w sporej mierze o wiarygodności i stojącej w sprzeczności z nią manipulacji.
Oczywiście, że jest to tytuł przewrotny. Nie tyle dlatego, że nie zobaczymy wszystkiego, chociaż Elizabeth Holmes i jej partner Billy Evans zapraszają ekipę filmową do swego domu i deklarują, że pozwalają im filmować wszystko, łącznie z robieniem śniadań czy wychodzeniem spod prysznica. Raczej dlatego, że nigdy nie wiesz, czy to, co widoczne rzeczywiście jest wszystkim.
„Zobaczysz wszystko” czyli opowieść o wiarygodności
Mamy tu więc w gruncie rzeczy opowieść o wiarygodności i owa wiarygodność jest pokazywana tu w sposób bardzo niejednoznaczny. Tym szczególnie spektakularnym sposobem są spojrzenia. To trochę jak w pojedynkach na cykora, gdy kto pierwszy spuści wzrok, przegrywa. Wymiana spojrzeń i te wielkie niebieskie oczy Elizabeth Holmes w „Zobaczysz wszystko” przejdą do historii kina, tym bardziej, że nie jest wyreżyserowana i zagrana, a przynajmniej tak nam się wydaje. To jest właśnie niezwykłe, że oto siada przed nami bohaterka filmu dokumentalnego, która przecież aktorką nie jest, a my zastanawiamy się, czy aby na pewno. Jej skonfrontowanie z prawdziwą grą aktorską jest tym bardziej ciekawe.

Ta konfrontacja jest także drogą do wiarygodności, bo pewne kwestie w „Zobaczysz wszystko” wybrzmiewają tym bardziej, im bardziej zostaną powtórzone, podkreślone, zagrane. Zarazem właśnie owa konfrontacja nieświadomej kreacji Elizabeth Holmes z profesjonalną kreacją Amandy Seyfried to przesunięcie granic dokumentu. Ciekawe, acz kontrowersyjne, bo pokazuje nam w dokumencie to, czego w dokumencie nie widzimy. Wydobywa to, co niezarejestrowane, a zatem coś, czego ortodoksyjny dokument nie dopuszcza.
„Zobaczysz wszystko” czyli wszystkie badania świata
„Zobaczysz wszystko” jest filmem, który zostawia raczej pytania niż odpowiedzi. Pytań jest tak wiele, że nie sposób ich wszystkich zebrać w głowie. Mnie dręczy to, jak osoba, którą widzę tu na ekranie, mogła w ogóle dokonać jakiegoś przełomowego wynalazku wartego miliony, miliardy. To zresztą problem, który mam z tym filmem – fakt, że mam problem z samą historią. Nie jest tu podana od A do Z. Jeżeli ktoś nie śledził informacji o wynalazkach Theranos, będzie miał problem ze zrozumieniem nie tyle tego, o co chodzi, ale dlaczego jest to doniosłe.
Ja nie śledziłem. Dlatego ta historia mogłaby dla mnie dotyczyć czegokolwiek. Dlatego mam problem ze zrozumieniem, jak ktokolwiek mógł uwierzyć, że nieduże pudełko wykona z kropli krwi mnóstwo badań. Więcej, jak ktokolwiek mógł zaangażować duże pieniądze w podobne opowieści. Jak mogła dokonać tego Elizabeth Holmes, która w tym filmie pokazana jest tak, że ani razu nie wypada wiarygodnie. A przynajmniej nie wygląda na geniuszkę. Więcej, jej pomysł zakrawa na szczyt bezczelności, a zachowanie inwestorów – na zdumiewającą nieroztropność.

Chyba że mamy do czynienia z manipulacją wielopoziomową, w której kreowana jest fikcja dotycząca także siebie. Fikcja za łzami płynącymi po policzkach jak grochy, za poduszkę założoną na głowę, by nie oglądać dalej filmu „Zatruta krew”, za mężem, który nawet jajek nie pozwala jej rozbełtać po swojemu i do którego trudno mieć odrobinę zaufania.
„Zobaczysz wszystko” czyli kino jako śledztwo
„Dlaczego my? Czy uważacie dziennikarzy śledczych za nieudolnych?” – pyta Nathan Fielder, gdy dociera z kamerą i operatorem Lancem Oppenheimem do domu bohaterów. On nie jest dziennikarzem śledczym, ale może właśnie lepiej. Jest bowiem metodyczny, uważany, rozdzielający włos na czworo i baczący na znaczenie słów oraz zachowań. Jego działanie opiera się na braku konwenansów. Wejdźcie i zobaczcie wszystko może tu brzmieć jako konwencja, której przecież nie należy traktować serio. Sęk w tym, że Nathan Fielder traktuje. Jemu nie wystarcza to, co mu się pokazuje, ale „wszystko” znaczy tu także to, czego się nie pokazuje. W tym sensie ta kreacja z udziałem Amandy Seyfried ma dodatkowe znaczenie.
To zresztą ciekawy zabieg – reżyser sięga po aktorkę, która zagrała już raz Elizabeth Holmes w „Zatrutej krwi”. Sięga po aktorkę, by uczynić z niej część dokumentu. Brzmi to sprzecznie, ale okazuje się mieć sens, o ile dokumentu filmowego nie uznamy za cel sam w sobie. Mam wrażenie, że Nathan Fielder szybko porzuca myśl, że przede wszystkim chce zrobić film. To już nie jest kino, on prowadzi śledztwo.

Robi to zresztą nie pierwszy raz. Przecież w „Próbie generalnej” działał podobnie, też zacierał granice poprzez symulowanie rzeczywistości. Zna się na tym, symulacje są dla niego nie tyle częścią twórczości na granica życia i sztuki, ale sztuką odrębną, może nawet odrębnym gatunkiem. Kto wie, czy w „Zobaczysz wszystko” nie widzimy narodzin nowego rodzaju kina, które staje się symulację rzeczywistości i które uświadamia nam, że klasyczne kino taką symulacją nie jest. To zupełnie co innego.
To, co za taką symulację postępuje i co odróżnia ją od klasycznego kina to finał. Nie znamy go, więcej, nie jesteśmy w stanie poznać. Kino fabularne czy kino dokumentalne ma jednak finał przewidziany z góry, do niego zmierza. Tu jest zupełnie inaczej, bo nie tylko widz, ale być może sam twórca nie wie, dokąd go taka symulacja zaprowadzi.
W tym sensie to jest nowy rodzaj kina, które wybrzmiewa jako nowy sposób postrzegania rzeczywistości. Nie kreuje świata, ale go symuluje. Nie stanowi atrapy, ale jego odbicie. Sprawia, że chociaż historia Elizabeth Holmes jest mi zupełnie obca, to ten rodzaj kina – już nie.